BÊN BỨC TƯỢNG PUSKIN - Đỗ Thu Yên

           Bên bức tượng Puskin là truyện ngắn mang đậm chất trữ tình, kết hợp hài hòa giữa tình yêu đôi lứa và ký ức chiến tranh. Tác phẩm kể về Xiêm - một nữ quân y, từ hiện tại đứng bên bức tượng Puskin trong công viên Hòa Bình, hồi tưởng lại tuổi thơ làng quê, mối tình sâu nặng với Minh và những năm tháng chiến tranh gian khổ trên Trường Sơn, nơi Minh đã anh dũng hy sinh.

BÊN BỨC TƯỢNG PUSKIN

Truyện ngắn - Đỗ Thu Yên

 

          Xiêm đi ngược chiều cơn gió, đón hương thơm của những bông hoa cuối xuân. Chị hít thở không khí trong lành trong công viên rộng thênh thang. Tuy đã cuối xuân, nhưng những mảnh vườn tiểu cảnh trong công viên vẫn rực rỡ sắc xuân. Cơn gió giao mùa đỏng đảnh hất chiếc mũ nan về phía sau, để lộ mái tóc bồng bềnh theo gió.

          Trước mắt Xiêm, bức tượng Puskin đứng hiên ngang giữa chiều xuân lộng gió, giữa nền trời xanh và những đám mây trắng nhẹ trôi… Xiêm lẩm bẩm cũng không hiểu với mình hay với cả người ấy! Người mà mỗi khi đọc thơ Puskin hay đặt chân trên những con đường này cô lại nhớ đến anh: “Chẳng phải đi đâu xa, chẳng phải đến tận nước Nga xa xôi... tượng Puskin đặt ngay quê mình!”

          Chị đặt bó hoa hồng dưới chân bức tượng, đứng nhìn bức tượng mà lòng xốn xang... nếu Minh biết bức tượng Puskin được đặt ở đây, chắc anh vui lắm! Xiêm đi về phía sau bức tượng, mắt nhìn không rời vào những dòng chữ. Ôi! Cũng những câu thơ ấy!

          “Anh yêu em đến nay chừng có thể

          Ngọn lửa tình...”

          Chị như say sóng, đầu óc lâng lâng. Chị ngồi xuống bậc thềm, bên cạnh vạt hoa cúc tỏa hương thơm dịu, trấn tĩnh lại và ngắm nhìn toàn cảnh công viên trong chiều cuối xuân. Những em nhỏ đang trượt patin trên khoảng sân trước bức tượng. Xa xa là hình người đàn bà nâng cánh chim tung bay trên nền trời, hình tượng hòa bình trong công viên mang tên Hòa Bình.

          Cũng tại nơi đây... ngày ấy trận địa pháo mọc lên giữa cánh đồng. Đơn vị pháo cao xạ của Minh được chuyển về đây, ngay cánh đồng của quê hương, với nhiệm vụ bảo vệ bầu trời thủ đô.

          Vào một cuối chiều xuân êm ả… Xiêm từ trường về, rẽ vào trận địa pháo thăm Minh. Anh rời mâm pháo chạy xuống đỡ chiếc xe đạp cho Xiêm và dựng vào chân ụ pháo.

          Minh ngồi bên Xiêm, anh đưa cho cô mảnh giấy và bảo về nhà hãy đọc. Xiêm đón lấy tờ giấy từ tay Minh rồi cất vào trong cặp sách, má nàng bừng đỏ. Những cơn gió cuối xuân làm mái tóc Xiêm bay bồng bềnh, Xiêm lấy chiếc mũ đội lên, xua đi phút giây thẹn thùng, bẽn lẽn.

          Minh nói to:

          - Xiêm có nhớ chỗ này là mảnh ruộng nhà anh không? Mấy năm trước trồng màu, em vẫn cắt cỏ bờ ruộng chỗ kia kìa.

          Xiêm nhìn theo tay Minh:

          - Ồ, em nhớ ra rồi! Em còn nhớ hôm dỡ khoai sọ, mẹ anh nấu canh cua, khoai sọ và rau muống ngon lắm! Em vẫn nấu món canh này anh ạ.

          - Hôm nào em nấu cho anh ăn xem có ngon bằng canh mẹ nấu không nhé!

          Hai người chợt lặng đi… mẹ của Minh đã mất từ hồi Minh chưa vào đại học. Từ đó Xiêm hay sang giúp Minh những việc vặt, khi thì vá cho Minh chiếc áo, lúc lại giúp anh việc bếp núc.

          Cánh đồng mênh mông như gợi lại tuổi thơ của Minh và Xiêm. Từ cái tuổi chăn trâu cắt cỏ họ đã bên nhau. Minh nhớ lại một buổi chiều sau mùa gặt, anh làm một cái diều rất to, vừa thả diều vừa chạy nhanh trên cánh đồng, trên những thửa ruộng chỉ còn trơ gốc rạ.

          Chạy theo anh là một nhóm trẻ con, trong đó có Xiêm. Xiêm nhỏ tuổi nhất, không theo kịp và bất chợt Minh nghe thấy tiếng khóc của Xiêm. Cô bé bị ngã, tay chống xuống nên bị sai khớp cổ tay. Minh vội vã buông cả dây diều, chạy xuống bế lên, ngồi trên bờ mương, đặt Xiêm vào lòng an ủi cho Xiêm đỡ sợ.

          Rồi anh nói:

          - Em chịu đau chút nhé! Em bị sai khớp rồi, anh nắn lại, em sẽ hết đau ngay.

          Xiêm gật đầu, bỗng cô bé hét lên một tiếng, nhưng sau cái đau điếng, Xiêm đỡ hơn nhiều.

          Cô bé tỏ ra rất thán phục anh. Mà chẳng phải lúc này, Xiêm vẫn luôn phục anh khi anh giảng bài, dạy hát, nhất là nghe anh đàn. Cô thích nhất những đêm trăng, bọn cô quây quần trên sân nhà anh, nghe anh đàn và học hát.

          Xiêm thấy anh có vẻ trầm tư, cô hỏi:

          - Anh đang suy nghĩ gì vậy?

          - Anh nhớ đến lần em ngã bị sai khớp tay.

          - Em cũng vậy! Nay mai em sẽ thi vào trường y.

          - Nếu gặp bệnh nhân sai khớp, báo cho anh nhé!

          Minh vừa nói vừa nháy mắt vẻ tinh nghịch:

- Anh là lính cứ đi hoài!

- Hết chiến tranh anh sẽ về làng, sẽ làm thơ về tuổi ấu thơ, thơ chỉ để em đọc thôi! Em học xong cũng về làng nhé! Bác sĩ tương lai.

          Đêm ấy! Đại đội pháo cao xạ rời thủ đô vào miền Trung. Minh ngó về phía trong làng. Làng quê mờ dần trong ánh trăng êm ả. Anh nghĩ không biết Xiêm đang ngủ hay đang đọc bài thơ anh chép cho nàng?

          Trong căn phòng nhỏ và yên tĩnh, cơn gió giao mùa tràn qua khung cửa sổ. Xiêm ôn bài chuẩn bị cho kỳ thi sắp tới. Trước khi ngủ, cô đọc bài thơ Minh chép và đưa cho cô hồi chiều, mải mê đọc những câu thơ, lòng cảm thấy buồn trống trải.

          “Tôi yêu em đến nay chừng có thể

          Ngọn lửa tình chưa hẳn đã tàn phai

          Nhưng không để em bận lòng thêm chút nữa

          Hay hồn em phải gợn sóng u hoài.”

          Cô không biết trên con đường thân quen, đoàn pháo cao xạ của Minh lầm lũi đi trong đêm. Cơn gió đổi mùa cứ mạnh lên, tiếng lá lao xao… rồi cơn mưa đầu mùa hạ cũng rơi mỗi lúc một nặng hạt.

          Xiêm bỗng nhớ đến Minh, nhớ lại cái năm đầu tiên anh vào đại học. Anh hay kể cho Xiêm nghe những câu chuyện ở trường, những bài thơ anh thích, nhất là thơ của đại thi hào Puskin.

          Xiêm nhớ một buổi tối, dưới ánh trăng thanh của mùa thu hiền dịu, anh đứng bên ô cửa sổ đưa cho Xiêm tờ giấy có chép bài thơ “Sương Và Nắng” của Puskin:

          “Em là sương, sương chỉ tan trong nắng

           Dẫu chẳng hình hài nắng vẫn đọng trong sương

          … Em là sương sương chỉ tan trong nắng

          Nắng vô cùng nhưng đọng lại trong sương

          Từ mênh mông tia nắng nhỏ bình thường

          Gặp sương sớm bỗng ngời lên lóng lánh.”

          Trái tim non nớt của tuổi mới lớn, Xiêm đọc bài thơ một cách hồi hộp say sưa. Anh về lúc nào Xiêm cũng không biết. Xiêm đọc đi đọc lại và thận trọng chép vào quyển nhật ký. Cô thán phục nhà thơ tài hoa, thấy yêu hơn những giọt sương sớm long lanh trong nắng ban mai.

          Rồi mấy hôm sau, anh kể cho Xiêm nghe về nhà thơ Nga, ông là đại thi hào Puskin. Anh tỏ ra rất tiếc cho một thiên tài với cuộc sống ngắn ngủi. Nhớ đến đây, đôi mắt Xiêm ứa lệ.  

          Tốt nghiệp đại học y, Xiêm rất muốn về làm ở trạm xá của xã như mong muốn của Minh. Nhưng chiến tranh chưa kết thúc, Xiêm cùng một số bạn bè xung phong vào quân ngũ. Cô viết thư cho Minh và khoe với anh, cô và mấy anh bạn cùng lớp được bổ sung vào đoàn 559, binh đoàn Trường Sơn.

          Bốn tháng sau, vào một sớm ở Trường Sơn, khi sương còn phủ kín núi rừng, bên bờ suối đã thấp thoáng bóng của Xiêm. Cô ngồi trên phiến đá nổi lên giữa dòng suối. Mùa khô nên con suối hiền hòa chảy róc rách. Xiêm giặt những tấm vải căng trên phòng điều trị.

          Minh xuất hiện một cách đột ngột, vai đeo ba lô, đầu đội chiếc mũ sắt. Anh cất giọng láu lỉnh:

- Xin chào đồng chí quân y, xin chào đồng hương của tôi, chào cô bé nhà bên!

          Xiêm bối rối. Cô đã xa anh hơn năm năm rồi! Anh không mấy thay đổi, chỉ đen hơn, rắn giỏi hơn. Cô ngắm gương mặt thân quen có vẻ đẹp cương nghị của Minh. Còn Minh thì nhìn như thôi miên vào gương mặt trái xoan có đôi mắt mở to đen láy của Xiêm.

          Anh vẫn nói với giọng vui hóm hỉnh:

- Em hợp với Trường Sơn đấy! Đẹp gái hơn hồi ở nhà, anh suýt không nhận ra em.

          Má Xiêm bừng đỏ nhưng đôi mắt long lanh những giọt nước mắt. Minh biết cô khóc vì vui, nhưng vẫn trêu Xiêm:

- Thôi nào! Bây giờ là lính, ai lại khóc! Thương binh mà nhìn thấy, người ta cười cho.

          Sau bữa ăn thân mật với các cô gái quân y và chào mọi người trong trạm quân y của Xiêm. Minh và Xiêm có biết bao nhiêu chuyện muốn tâm sự. Nhưng thương binh về hơi nhiều, Xiêm luôn có mặt ở lán điều trị.

          Bỗng cô nhận ra Tam, cậu bé người cùng xóm với Minh và Xiêm. Tam bị thương rất nặng, nhưng rất tỉnh táo. Minh và Xiêm động viên Tam:

- Cố lên, mổ lấy đạn ra là em sẽ ổn thôi.

          Tam lắc đầu:

- Không kịp đâu. Chị Xiêm hãy hát cho em nghe một bài đi, giá có đàn anh Minh đệm như những đêm trăng ở sân nhà anh.

          Có ai đó đưa cho Minh chiếc đàn. Gương mặt Minh đanh lại. Minh đàn theo tiếng hát rất xúc động của Xiêm.

          “ … Rừng ru ta thân yêu như quê nhà, bông hoa rừng thơm ngát, phải đất nước cho ta…”

          Cũng như Minh, cô cố giấu sự xúc động, hát cho Tam nghe, bởi em chỉ nghe cô hát lần cuối cùng. Hãy hát như ru em vào giấc ngủ ngàn thu.

          Tam như thấy mình ở quê, trong đêm trăng, ánh trăng dịu dàng trải trên xóm nhỏ thân yêu. Tam ngồi bên những người bạn tuổi thơ, tiếng đàn của anh Minh và giọng hát của người chị rất gần gũi với Tam. Tiếng hát xa dần… Tam ra đi rất thanh thản, trên môi vẫn giữ nụ cười mãn nguyện.

          Minh cùng mấy anh em trong trạm lo chuyện mai táng cho Tam. Lúc này anh mới khóc. Những giọt nước mắt chia ly người em trong xóm nhỏ thân thương. Hình ảnh Tam lúc nhỏ lẽo đẽo theo anh đi thả diều và rất sốt sắng trong những đêm anh dạy hát cho các bạn nhỏ.

          Rồi hình ảnh Tam nằm im lắng nghe Xiêm hát và ra đi… “Hãy yên nghỉ Tam ơi!”

          *

          Minh và Xiêm đi bên bờ suối cạn. Ánh trăng giữa tuần soi xuống dòng suối. Hai người ngồi lên phiến đá nổi lên bên dòng suối cạn. Những nhành hoa rừng rủ xuống thật đẹp và thơ mộng.

          Xiêm ước:

- Giá mà không có chiến tranh anh nhỉ?

          Minh khẽ kéo đầu cô vào ngực mình và thì thầm:

- Chiến tranh rồi sẽ qua, cố lên em ạ, mình đã ở gần nhau rồi!

          Xiêm không trả lời anh. Cô lắng nghe rất rõ nhịp tim anh đập bên tai. Cả hai im lặng.

          Xiêm khóc. Minh an ủi:

- Thôi nào em, chiến tranh mà! Không thể không có những hy sinh mất mát, phải mạnh mẽ lên.

          Xiêm ngước nhìn lên những vì sao… Bất chợt, cô vừa đứng dậy vừa giục anh:

- Anh về đơn vị đi kẻo muộn.

          Cô đưa tay nắm lấy tay anh và kéo dậy. Minh láu lỉnh:

- Anh tạm biệt em này!

          Nói rồi Minh hôn lên trán Xiêm. Anh chạy nhanh lên dốc. Đến đầu dốc, anh quay lại đưa hai tay lên miệng và hét thật to: “Xiêm ơi! Anh yêu em!”

          Những điệp khúc của núi rừng “anh yêu em” cứ vang lên bên tai cô. Nước mắt Xiêm trào ra. Anh phải đi qua mấy cánh rừng nữa mới đến đơn vị.

          Cô đi về phòng trực, vẫn lắng nghe về phía cánh rừng nơi anh đi qua.

          Ba tháng sau, Xiêm nhận được thư của Minh có mấy câu thơ anh viết về cuộc gặp gỡ của anh và cô trên cánh rừng Trường Sơn.

          “Em có nhớ một chiều Trường Sơn lộng gió

          Tiếng suối reo róc rách trong veo

          Khu rừng vừa tạm im tiếng súng

          Bầy chim lại về vui hót líu lo….”

          Xiêm đọc những câu thơ mà lòng xót xa, nước mắt tràn qua khóe mi. Cô nhận được tin anh hy sinh, trước khi nhận được thư anh.

          Xiêm suy nghĩ một cách xót xa… Anh luôn tiếc cho cuộc sống ngắn ngủi của nhà thơ Nga Puskin, anh đâu biết anh cũng ra đi ở tuổi thanh xuân.

          Xiêm thẫn thờ đi bên bờ suối cạn. Cô vẫn không thể tin cô đã mất anh mãi mãi. Từ nay trên con đường đời chỉ còn mình cô. Cảm giác trống vắng cô đơn xâm chiếm lấy tâm hồn.

          Xiêm thổn thức viết về anh:

          “Có một lần anh đàn và em hát

          Cho người bạn sắp ra đi

           Đàn anh bập bùng xua đi tiếng nấc

          Đôi mắt khép run vòm lá cây rừng.

         

          Buổi anh theo bạn ra đi

          Em chẳng thể cầm tay anh hát

          Run vòm lá cây rừng đôi mắt khép

          Anh ơi! Ngày chiến thắng đang về!”

          *

          Nắng chiều đã tắt. Công viên đông đúc hơn. Những tốp tập dưỡng sinh, tập nhảy, những tiếng nhạc và cả tiếng reo vui của những em nhỏ trong khu vui chơi làm không khí trong công viên trở nên nhộn nhịp, sầm uất hơn.

          Xiêm ngước đôi mắt đẫm lệ nhìn lên bức tượng Puskin. Với chị, những kỷ niệm vui buồn cùng anh chỉ mới như ngày hôm qua… Những kỷ niệm theo chị đi suốt cuộc đời. Những lúc vui buồn, chị đều nhớ đến anh, đến những kỷ niệm đã in sâu trong tâm trí của chị.

          Mỗi kỷ niệm chị đều viết nên tác phẩm. Chị như thì thầm với anh: “Không ngờ em lại là người viết về anh. Mỗi con đường anh đi qua, mỗi câu thơ anh chép cho em, mỗi kỷ niệm từ thời ấu thơ cho đến cánh rừng Trường Sơn mênh mang đều có trong tác phẩm của em.”

          Cơn gió mơn man trên tóc chị. Chị cảm thấy anh như đang ở đây cùng chị, cùng ngắm bức tượng của Puskin, cùng đọc bài thơ ấy.

          Xiêm ngồi lặng, đôi mắt nhìn đàn em bé đang vui chơi trong khoảng sân trước mặt. Chị khẽ mỉm cười. Xa xa, tượng đài vì hòa bình, hình người mẹ bồng con trên vai, tay với đàn chim đang bay trên nền trời êm ả.

          Chị bất chợt nhớ đến những đêm trăng trước sân nhà, nhớ tiếng đàn của anh đã đệm cho chị và các bạn hát vang trong xóm nhỏ. Chị thì thầm:

          “Từ đó mỗi khi em hát

          Vẫn theo tiếng đàn bay bổng thiết tha

          Xóm nhỏ đã bình yên trở lại

          Nỗi nhớ tiếng đàn theo tiếng hát bay xa.”

          Đ.T.Y